Với kinh nghiệm thực tế từ vai trò tổng thầu EPC tại nhiều dự án xây dựng nhà xưởng chuyên nghiệp, FBT Việt Nam sẽ tổng hợp chi tiết các khoản mục chính trong đầu tư xây dựng nhà máy: cả Chi phí vốn (CAPEX) ban đầu và Chi phí vận hành (OPEX) giai đoạn khởi động. Bài cũng so sánh CAPEX và OPEX, lưu ý cách tối ưu chi phí, nêu một số lỗi phổ biến trong dự toán và cách tránh.

1. Các khoản mục chi phí xây dựng (CAPEX)

CAPEX (Capital Expenditure) là nhóm chi phí dùng để hình thành tài sản cố định của nhà máy trước khi đi vào hoạt động. Đây thường là khoản đầu tư lớn và phát sinh trong giai đoạn chuẩn bị – thi công dự án. CAPEX thường bao gồm: 

• Chi phí giấy phép và thủ tục pháp lý: Bao gồm chi phí xin phép xây dựng, cấp phép môi trường, hải quan (nếu nhập thiết bị). Các khoản phí này thường là lệ phí cố định hoặc tỷ lệ nhỏ. 
• Chi phí xây dựng kết cấu cơ bản: Chi phí xây dựng nhà xưởng, nền móng, kết cấu khung thép/bê tông, tường, mái. Đây là thành phần lớn trong phần CAPEX xây dựng cơ bản.Tỉ trọng chi phí này sẽ được quyết định bởi ngành nghề sản xuất.
• Chi phí hệ thống cơ điện (M&E): Gồm hệ thống điện (điện nặng và điện nhẹ), cấp thoát nước cùng thiết bị vệ sinh, điều hòa thông gió (HVAC), PCCC
• Chi phí chạy thử & nghiệm thu: Chi phí kiểm tra, chạy thử thiết bị, hiệu chuẩn, nghiệm thu hoàn thiện trước bàn giao. Bao gồm chi phí nhân sự, vật tư dùng trong chạy thử. Phần này nhỏ hơn so với xây dựng chính, nhưng cần thiết để đảm bảo chất lượng. 
• Chi phí môi trường: Bao gồm hệ thống xử lý nước thải, thu gom và xử lý chất thải, hệ thống khí thải, chi phí đánh giá tác động môi trường. Tùy quy mô, có thể chiếm 1–3% tổng CAPEX hoặc hơn nếu quy định nghiêm ngặt. 
• Một số chi phí khác: chi phí đất, giải phóng mặt bằng, thiết kế,  máy móc thiết bị, lắp đặt thiết bị, vận chuyển, an toàn lao động, chi phí dự phòng,...

2. Các khoản mục chi phí vận hành ban đầu (OPEX)

OPEX (Operating Expenditure) là nhóm chi phí phục vụ cho hoạt động vận hành và duy trì sản xuất của nhà máy sau khi hoàn thành xây dựng. OPEX thường bao gồm:

• Chi phí nhân công ban đầu: Bao gồm lương, phúc lợi cho đội ngũ vận hành mới tuyển khi nhà máy đi vào hoạt động, trong giai đoạn khởi động. Chi phí này gồm đội ngũ kỹ thuật, công nhân vận hành, QC, QA, bảo dưỡng.
• Chi phí nguyên vật liệu khởi động (Vốn lưu động): Bao gồm mua nguyên liệu, hóa chất ban đầu để chạy thử và sản xuất, đồng thời dự trù tồn kho đầu kỳ. Đây cũng là phần quan trọng của chi phí khởi động.
• Chi phí vận hành ban đầu (Động cơ, Điện năng…): Dự phòng chi phí điện nước, nhiên liệu, than, khí nén,… trong giai đoạn chạy thử và sản xuất ban đầu trước khi có doanh thu.  
• Chi phí bảo trì ban đầu: Bao gồm vật tư, phụ tùng thay thế định kỳ (như lọc, thước đo, dầu mỡ, v.v.) cần cho lần bảo trì đầu tiên. 
• Chi phí khác: Các chi phí nhỏ khác thuộc OPEX như chi phí giám sát, đào tạo nhân sự, duy tu cơ bản, vệ sinh,… trong tháng đầu.    

3. So sánh CAPEX vs OPEX và tối ưu chi phí

Như vậy, chi phí xây dựng nhà máy bao gồm nhiều hạng mục từ đầu tư ban đầu (CAPEX) đến chi phí vận hành giai đoạn đầu (OPEX). Việc dự toán đầy đủ và lựa chọn giải pháp phù hợp sẽ giúp doanh nghiệp tối ưu ngân sách, hạn chế phát sinh và đảm bảo hiệu quả vận hành lâu dài.

Với kinh nghiệm trong vai trò tổng thầu EPC, FBT Việt Nam đồng hành cùng doanh nghiệp từ tư vấn, thiết kế đến thi công và vận hành, giúp tối ưu chi phí và nâng cao hiệu quả đầu tư dự án nhà máy.